Kumaş dokuma işi veya dokuma
ticâreti. Kısâs-ı Enbiyâda dokumacılığın ilk yaratılan insan hazret-i Âdemden beri temel sanatlardan
olduğu bildirilmektedir. Bu ve diğer dînî kaynaklarda, Kurân-ı kerîm ve hadîs-i şerîflere dayanılarak
verilen bilgilerde, hazret-i Âdeme îmân edenlerin şehirlerde yaşadıkları, okuma, yazmayı bildikleri,
demircilik, iplik yapma, kumaş dokuma, çiftçilik ve ekmek yapma gibi sanatlarla uğraştıkları uzun
açıklanmaktadır. Yapılan arkeolojik kazılarda, Mısır ve Peruda bulunan resimlerden, eski dokumacılık
ve kullanılan çeşitli âletler hakkında değişik bilgiler bulundu. Dünyânın çeşitli yerlerinde türlü şekilde
kullanılan dokumacılığın gelişmesi, kullanılma şekil ve biçimleri farklı olmuştur. Zâten çok eski
devirlere âit elde fazla bilgi yoktur. Yalnız daha ziyâde kadınların uğraştığı bir sanat olarak kabul
edilmektedir.
Avrupada bu sanatın gelişmesi ortaçağdan sonra olmuştur. İlk önce Bizansın sonra da
Müslümanların bu gelişmede önemli tesirleri görüldü. Ortaçağ boyunca Avrupada ilkelliğini muhâfaza
eden dokumacılık 13. asırda gelişmeye başladı. Şaftlı dokuma tezgahının yapılması hem daha seri
hem de desenli kumaşların yapılmasına imkân sağladı. Tezgahlar üzerindeki çalışmalar rönesanstan
sonra hızlandı. Amerikada koloniler devrinde dokumacılık ev sanatı olarak gelişmişti. On sekizinci
asırda dokuma makinalarının yapılması el sanatından bugünkü dokuma endüstrisine geçişi sağladı.
Makinalaşmada görülen yenilikler dokuma sanâyiinde de oldu ve günümüzün dev tekstil fabrikaları
kuruldu. Bugün toplumun her çeşit ihtiyaçlarını karşılayabilecek kalite ve desene sâhip kumaşlar, seri
olarak dokuma makinalarında üretilmektedir. Bütün bu teknik imkanlara rağmen el tezgâhlarında
dokunan halı, ipek, kadife ve masa örtülerinin kalitesi daha üstün olmaktadır.
Dokuma tezgahları: İlk önceleri iptidâî şekilde olan tezgâhlar zamanla geliştirildi. İlk önceleri
dokumanın mekik aralığından geçirilmesi için iki kişinin çalışması îcâb ediyordu. John Kay,
dokumacının bir ipi çekip bir sürücüyü çalıştırma tekniğini geliştirdi. Böylece mekiğin öteki yana
geçmesi kolaylıkla sağlanıyordu. Fakat değişik insanlar değişik şekilde çalıştıkları için mekikle
tezgâhın diğer parçaları arasındaki uyumlu çalışma tam sağlanamadı. On dokuzuncu asırda bu
çalışma gerçekleştirildi. Günümüzde dakikada 200 atkı hızı aşkın tezgâhlar yapılmıştır.
Dokuma sanâyiinde bugün üç çeşit tezgâh kullanılmaktadır. Bunlar; el tezgahları, otomatik ve mekiksiz
tezgâhlardır.
ticâreti. Kısâs-ı Enbiyâda dokumacılığın ilk yaratılan insan hazret-i Âdemden beri temel sanatlardan
olduğu bildirilmektedir. Bu ve diğer dînî kaynaklarda, Kurân-ı kerîm ve hadîs-i şerîflere dayanılarak
verilen bilgilerde, hazret-i Âdeme îmân edenlerin şehirlerde yaşadıkları, okuma, yazmayı bildikleri,
demircilik, iplik yapma, kumaş dokuma, çiftçilik ve ekmek yapma gibi sanatlarla uğraştıkları uzun
açıklanmaktadır. Yapılan arkeolojik kazılarda, Mısır ve Peruda bulunan resimlerden, eski dokumacılık
ve kullanılan çeşitli âletler hakkında değişik bilgiler bulundu. Dünyânın çeşitli yerlerinde türlü şekilde
kullanılan dokumacılığın gelişmesi, kullanılma şekil ve biçimleri farklı olmuştur. Zâten çok eski
devirlere âit elde fazla bilgi yoktur. Yalnız daha ziyâde kadınların uğraştığı bir sanat olarak kabul
edilmektedir.
Avrupada bu sanatın gelişmesi ortaçağdan sonra olmuştur. İlk önce Bizansın sonra da
Müslümanların bu gelişmede önemli tesirleri görüldü. Ortaçağ boyunca Avrupada ilkelliğini muhâfaza
eden dokumacılık 13. asırda gelişmeye başladı. Şaftlı dokuma tezgahının yapılması hem daha seri
hem de desenli kumaşların yapılmasına imkân sağladı. Tezgahlar üzerindeki çalışmalar rönesanstan
sonra hızlandı. Amerikada koloniler devrinde dokumacılık ev sanatı olarak gelişmişti. On sekizinci
asırda dokuma makinalarının yapılması el sanatından bugünkü dokuma endüstrisine geçişi sağladı.
Makinalaşmada görülen yenilikler dokuma sanâyiinde de oldu ve günümüzün dev tekstil fabrikaları
kuruldu. Bugün toplumun her çeşit ihtiyaçlarını karşılayabilecek kalite ve desene sâhip kumaşlar, seri
olarak dokuma makinalarında üretilmektedir. Bütün bu teknik imkanlara rağmen el tezgâhlarında
dokunan halı, ipek, kadife ve masa örtülerinin kalitesi daha üstün olmaktadır.
Dokuma tezgahları: İlk önceleri iptidâî şekilde olan tezgâhlar zamanla geliştirildi. İlk önceleri
dokumanın mekik aralığından geçirilmesi için iki kişinin çalışması îcâb ediyordu. John Kay,
dokumacının bir ipi çekip bir sürücüyü çalıştırma tekniğini geliştirdi. Böylece mekiğin öteki yana
geçmesi kolaylıkla sağlanıyordu. Fakat değişik insanlar değişik şekilde çalıştıkları için mekikle
tezgâhın diğer parçaları arasındaki uyumlu çalışma tam sağlanamadı. On dokuzuncu asırda bu
çalışma gerçekleştirildi. Günümüzde dakikada 200 atkı hızı aşkın tezgâhlar yapılmıştır.
Dokuma sanâyiinde bugün üç çeşit tezgâh kullanılmaktadır. Bunlar; el tezgahları, otomatik ve mekiksiz
tezgâhlardır.